21 oktober 2016: Revisiting Kant en andere denkoefeningen

Alleen een cultuur die het individu en zijn dwarsheid ruimte geeft en op prijs stelt, is het waard om te verdedigen, want menswaardig.

Het is aan de kunstenaar en de filosoof om de volle ruimte van menszijn te verkennen en te exploreren: in z’n hoogten, diepten en verten, en om te beginnen: aan de oppervlakte, de huid van het leven!

Hoe zouden we kunnen ontsnappen aan automatismen in denken en handelen en aan de robotisering van het dagelijks bestaan zonder creativiteit, deze raadselachtige, onvoorspelbare godheid!

                                                                        *****

Revisiting Kant:

Net als kunst is filosofie mensbetrokken. Wat ook wordt gecreëerd of onderzocht, het gaat om de betekenis ervan voor mensen, voor mij dus. Vragen zijn geen willekeurige vragen, maar vragen voor een mens. Creaties zijn menselijke creaties: ze hebben eerst en vooral betekenis voor degene die ze heeft gecreëerd. Heeft het dan zin om voorbij deze betrokkenheid te willen gaan? Is er reden om zich af te vragen hoe of wat de wereld op zich zou kunnen zijn, los van menselijke betrokkenheid? Wetenschappelijk, ja, maar ook wijsgerig? Wijsgerig ben ik geïnteresseerd in de wereld voor ons. En ook als we proberen op wetenschappelijke wijze los te komen van onze menselijke betrokkenheid bij het onderwerp, waardoor bijvoorbeeld vooringenomenheden of vertekeningen (als gevolg van onze betrokkenheid) kunnen worden gecorrigeerd, gaat het er dan uiteindelijk toch weer niet om wat het onderzoek te betekenen heeft voor ons, mensen?

Hebben we toegang tot de wereld-op-zich? Ja, in wetenschap. Simpel, moeilijker hoeven we het niet te maken. Hoe de wereld op zich is, los van onze betrokkenheid, kunnen we niet weten, zonder in tegenstrijdigheden te vervallen, maar we hebben er wel toegang toe. In wetenschap abstraheren we van de wijze waarop de wereld aan ons verschijnt en hoe we haar ervaren, - oftewel: de wereld-voor-ons. Aangezien we met wetenschappelijke kennis in staat zijn de dingen en de gang van zaken in die wereld effectief te manipuleren, blijken we toegang te hebben tot de wereld zoals die op zich is. Bewijs: wetenschap werkt!


Het denken in termen van mogelijke werelden vergeet dat het een denken is, wanneer het zich afvraagt welke van die mogelijke werelden de meest waarschijnlijke is. Zonder denken geen mogelijkheden, noch waarschijnlijkheid. De enige wereld die behalve mogelijk ook werkelijk is, is die wereld die het denken niet nodig heeft om te worden aangetroffen.