16 februari 2017: Revisiting Kant en andere denkoefeningen (X)

Wie geluk geheel tot zijn eigen verantwoordelijkheid maakt, en ook nog meent dat hij er ‘recht’ op heeft en dat het leven er helemaal voor bedoeld is om persoonlijk gelukkig te zijn, die krijgt het moeilijk. De kans op frustratie is gegarandeerd, en je zult veel buiten de deur moeten houden, tevergeefs.

Mensen fotograferen: niet hoe ze ‘zijn’, maar hoe ze op mij en op de camera reageren!

Wanneer is een foto interessant? Wanneer hij uitnodigt tot langer kijken, onderzoekend, en nieuwsgierig maakt naar wat er te zien is.

Vraag: wat bindt Europa? Cultuur! Al zou de EU ineenstorten, dan is er altijd nog Europa.

Ik twijfel er niet aan dat alle beschavingen grootse cultuur hebben voorgebracht. Zo ook Europa, en ik ben er trots op!

Ja, cultuur! Ik weet het, politiek is belangrijk, en het beleid dat de dames en heren politici in Den Haag en Brussel uitzetten is van invloed op ons dagelijks leven, maar is politiek wat het leven de moeite waard maakt?

Hetzelfde wat betreft de economie: zij gaat over werk en over die verdomde centen. Uiteraard niet iets om meewarig over te doen, zeker als je er te weinig van hebt. Maar maakt economie het leven de moeite waard?

Doe mij maar cultuur. Waar zouden we zijn zonder! Stel je je een leven voor zonder muziek, zonder filosofie, zonder beeldende kunst, zonder poëzie en romans, zonder architectuur, zonder film, en vul maar aan. (Wat mij betreft allemaal vormen van seculiere spiritualiteit: de kunsten!)

Hoe zou het zijn als alle cultuur zou verdwijnen en we zouden het moeten doen met politiek en economie? Ik zou niet lang wachten voordat ik er een einde aan zou maken. Ik zou beginnen met creëren!

Revisiting Kant (en Darwin):

Wat is ‘vrije wil’ anders dan het vermogen om willens en wetens bevrediging uit te stellen? – iets waar ook dieren toe in staat zijn.

Wie kan ná Darwin nog beweren dat de natuur een immanente orde kent? Dat kan, maar dan zal je – wil je als 21^ste eeuwer serieus genomen en niet weggezet als 18^de eeuwer – eerst Darwin moeten weerleggen, - hetgeen niet onmogelijk is, uiteraard, maar ik zie niet hoe.

Uitgaande van de wereld voor ons is het universum een harmonieus geheel waarin alles een hoger doel dient, als wens. Vanuit ons overlevingsinstinct vormen we ons gehelen die teleologisch zijn geordend, ook cultureel-maatschappelijk. Het komt erop aan zich te voegen naar deze orde, en dan zal alles goed komen voor ons, - dat is althans het ideaal.

Met een wetenschappelijke blik krijgen we oog voor de wereld op zich, los van onze vooringenomenheid. Hij stelt in staat tot kritiek. Het universum blijkt niet harmonieus, geen geheel en evenmin teleologisch geordend.

Zich voegen naar de orde is een eis die met beheersing van doen heeft. Het geloof erin verhult machtsverhoudingen en de behoefte aan veiligheid en comfort.

De werkelijkheid is geen optie. Valt er met de natuurkunde of de evolutietheorie iets over de werkelijkheid te bewijzen? Niet dat de werkelijkheid bestaat, noch hoe zij bestaat. Wat te bewijzen valt is of een theorie klopt. De werkelijkheid is geen toepassing van een theorie, maar andersom, een theorie is een mogelijk model voor hoe de werkelijkheid functioneert.


Er te zijn wordt een goed in de diepe aanvaarding van het Zijn, - en dat is een act, geen vanzelfsprekendheid. Zonder die aanvaarding is het Zijn een contingent gegeven, dat soms gunstig voor mij uitpakt, en dan weer ongunstig.